Historia starożytnego Egiptu

Egipt starożytny istniał od IV tysiąclecia p. n. e. do 641 roku n. e. Kraj ten leżał na obu brzegach Nilu - od I katarakty po Morze Śródziemne – jednak jego życie, skupiało się przede wszystkim tuż nad brzegami rzeki.
Więcej o Nilu

Podstawą utrzymania ludności było rolnictwo, które w dużej mierze zależne było od wylewów Nilu. Wśród ludności przeważali chamito-semici, ale nie brakowało także plemion rodzinnych.

Historia starożytnego Egiptu dzieliła się na dziewięć okresów.

Okres Predynastyczny (ok. 6000 – ok. 3100 roku p. n. e.)

Był to okres schyłkowego paleolitu i neolitu. Na terenie Egiptu rozwijały się wtedy różne kultury neolityczne o charakterze osiadłym i rolniczym, jednakże nie były one jednolite w całym kraju. Należały do nich, m. in. zlokalizowane w dolinie Nilu, kultury Tasa i Badari (ok. 4500 p. n. e.), nazwane tak od miejsc, w których znaleziono ich ślady.

Znacznie odmienne od nich były kultury Nagada I i II z IV tysiąclecia p. n. e., poprzedzające bezpośrednio historyczną epokę dziejów Egiptu. Przede wszystkim obie miały znacznie większy zasięg. W kulturze Nagada I zaobserwować już można cechy społeczeństwa rozwarstwionego i zorganizowanego hierarchicznie. Nagada II - to kultura o znacznie większym zasięgu, bo obejmowała całą dolinę Nilu i Deltę, a także, utrzymywała kontakty z innymi krajami.

Okres wczesnodynastyczny (ok. 3100 – ok. 2686 roku p.n.e.)

Ten okres rozpoczął się wraz z założeniem pierwszej dynastii z Thynis i zjednoczeniem dwóch państw egipskich – Górnego i Dolnego Egiptu przez Narmera.

W tym okresie ukształtowały się wierzenia religijne Egipcjan, rozwijała się technika, sztuka i pismo hieroglificzne, na szerszą skale rozpoczęto stosowanie miedzi, wytwarzano więcej wyrobów złotych i z kości słoniowej.

Król Egiptu, rezydujący w Memfis, uważany był za wcielenie boga Horusa, który rządził za jego pośrednictwem. Pierwsi królowie Egiptu próbowali podporządkować sobie sąsiednie krainy - Nubię, Libię i Liban - by zapewnić dostawy brakujących towarów: drewna cedrowego, szlachetnych kamieni i materiałów budowlanych

.

Stare Państwo (ok. 2686 – ok. 2181 roku p.n.e.)

Stare Państwo swoim terytorium sięgało poza pierwszą kataraktę. Znane jest z monumentalnych budowli: mastab, okazałych świątyń i oczywiście – piramid. Pierwsza z nich to schodkowa piramida faraona Dżesera w Sakkarze. Kolejne, budowane przez władców IV dynastii w Gizie, to piramidy Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa. W Egipcie panował wtedy dobrobyt, czego przykładem może być dynamiczny rozwój rzemiosła i handlu.

Religia i polityka przenikały się, ale rola kapłanów nie była jeszcze tak wielka, jak w późniejszych okresach. W zasadzie można mówić o podporządkowaniu kapłanów władzy królewskiej. Za czasów V dynastii najważniejszym z egipskich bogów stał się bóg słońca Re, czczony w Heliopolis. Faraon został uznany za syna boga Re, a po śmierci uosabiano go z bogiem płodności i władcą podziemi Ozyrysem.

Pierwszy Okres Przejściowy (ok. 2181 – ok. 2133 roku p.n.e.)

Stopniowo pozycja religijna i polityczna faraona w państwie, ulegała osłabieniu, a coraz większą rolę zaczęli odgrywać lokalni urzędnicy. Postępująca decentralizacja doprowadziła do poważnego kryzysu władzy centralnej i w końcu do całkowitego załamania się władzy królewskiej i rozpadu państwa na dzielnice, przy czym wyraźnie zaznaczył się podział sprzed zjednoczenia, na Egipt Górny i Dolny.

Trwającemu kilkadziesiąt lat pierwszemu okresowi przejściowemu, obok politycznego kryzysu, towarzyszyły zjawiska kryzysu kulturowego: niszczenie i dewastacja posągów królewskich, szabrowanie grobowców i piramid, a także dekadencja w sztuce i literaturze.

Jedność Egiptu odtworzył Mentuhotep II z Teb, rozpoczynając okres Średniego Państwa, które sięgało już po drugą kataraktę.

Średnie Państwo (ok. 2133 – ok. 1786 roku p.n.e.)

Kolejny okres świetności państwa egipskiego, po jego zjednoczeniu przez Mentuhotepa II, rozpoczął się od panowania faraona Amenemhata, który ponownie uczynił Memfis stolicą państwa. Dzieje Egiptu wkroczyły w epokę, uważaną za klasyczną.

Władcy XII dynastii podbili Nubię do drugiej katarakty, a w celu eksploatacji kopalń miedzi i turkusów na Synaju utrzymywali tam liczne posterunki wojskowe. Faraon Senuseret III z XII dynastii znacznie przyczynił się do wzrostu potęgi Egiptu na arenie międzynarodowej m. in. poprzez liczne kampanie nubijskie i wyprawę do Palestyny, która zapoczątkowała silne wpływy Egiptu w tym regionie. Przeprowadził on również reformy administracyjne, a także wzmocnił centralną władzę, ograniczając wpływy gubernatorów w prowincjach.

W czasach Średniego Państwa kwitł handel z Mezopotamią, Cyprem, Kretą, a rzecznikiem egipskim było Byblos, gdzie panowała miejscowa dynastia, posługująca się egipskimi hieroglifami. Również w literaturze i sztuce nastąpiła tzw. epoka klasyczna. Szczególnie trwały okazał się język średnioegipski, będący klasycznym językiem tekstów religijnych i oficjalnych napisów królewskich. W budownictwie powstały takie dzieła jak świątynia grobowa Mentuhotepa II w Deir el-Bahari, piramidy w rejonie Fajum. Znacznie rozwinęły się techniki jubilerskie i złotnicze.

Charakterystyczną cechą podbojów z okresu Średniego Państwa było to, że miały one charakter ekonomiczny - utrzymanie szlaków handlowych, zdobycie surowców. Również w polityce wewnętrznej władcy starali się maksymalnie skonsolidować i wzmocnić strukturę państwa. Pomimo tych wysiłków nie udało się zahamować tendencji destabilizacyjnych. Jeszcze w okresie XIII dynastii Egipt pozostawał stabilny, jednakże u schyłku jej panowania państwo zaczęło tracić swą potęgę wewnętrzną i zewnętrzną. Drogą pokojowej migracji zaczęli pojawiać się nowi przybysze z Azji, co okazało się zapowiedzią obcego panowania w Egipcie w tzw. Drugim Okresie Przejściowym.

Drugi Okres Przejściowy (ok. 1786 – ok. 1567 roku p.n.e.)

W okresie tym panowali tzw. Hyksosi. Rządy Hyksosów reprezentowane były jako dwie równoległe dynastie (XV i XVI), kontrolujące większą część Dolnego i Środkowego Egiptu.

W Górnym Egipcie znaczną niezależnością cieszyli się tebańscy władcy z XVII dynastii i to oni właśnie toczyli liczne wojny z Hyksosami. Zmagania ich zwieńczył Jahmes (tradycyjnie uważany za założyciela XVIII dynastii) zdobywając twierdzę Hyksosów – Awaris. To pierwsze panowanie obcych władców w Egipcie pozostało na długo w pamięci przyszłych pokoleń. Jahmes ponownie zjednoczył kraj, który wkroczył w tzw. okres Nowego Państwa.

Nowe Państwo (ok. 1567 – ok. 1085 roku p.n.e.)

W okresie tym Egipt osiągnął apogeum znaczenia i potęgi, czego wyrazem była ekspansja i rozpoczęciem wielu działań wojennych. Egipcjanie wymusili respektowanie swoich interesów na ludach Azji: Hurytach, Hetytach, Babilończykach i Asyryjczykach.

W okresie Nowego Państwa najwyższym bogiem stał się Amon, z ośrodkiem kultu w Tebach. Jednak faraon Amenhotep IV (który przyjął później imię Echnatona), dokonał bezprecedensowej próby obalenia powszechnego w państwie kultu boga Amona na rzecz Atona, którego podniósł do rangi najwyższego bóstwa państwowego. Założył on również nową stolicę państwa - Achetaton. Faraon sam stał się kapłanem swojej religii, dążącej - jak sądzi wielu uczonych - do monoteizmu, co spotkało się z bardzo silną opozycją tebańskich kapłanów Amona, których wpływy polityczne i majątki były bardzo duże. Jego następca, Tutanchamon powrócił do doktryny religijnej Teb.

Po przeprowadzeniu reformy religijnej i reorganizacji państwa przez faraona Horemheba, Egipt stał się za XIX dynastii czołową potęgą ówczesnego świata. Kolejny wielki władca Ramzes II po zakończonych pokojem zmaganiach z Hetytami, podjął w czasie swoich rządów wielki program budowlany.

Pomimo zewnętrznej świetności panowania Ramzesa II, pozostawił on państwo w stanie osłabienia, co było szczególnie niekorzystne wobec zagrożenia, jakie niebawem zawisło nad Egiptem pod postacią tzw. Ludów Morza. Wprawdzie ostatniemu faraonowi Nowego Państwa Ramzesowi III udało się odeprzeć ich atak, ale po jego śmierci rozpoczął się stopniowy upadek królestwa.

W okresie Nowego Państwa na drugim brzegu Nilu, na wprost Teb, powstała tzw. Dolina Królów, gdzie chowano zmarłych monarchów.

Nowe Państwo to nie tylko epoka politycznej i militarnej świetności, ale również niebywałego rozwoju sztuki. W ciągu panowania trzech dynastii od XVIII do XX powstało więcej pomników i budowli, aniżeli w okresach wcześniejszych czy późniejszych. Wtedy to powstały wielkie kamienne świątynie w Karnaku, Luksorze, Abu Simbel i Medinet Habu.

Twoja wyszukiwarka

Trzeci Okres Przejściowy (ok. 1085 – ok. 664 roku p.n.e.)

Tak jak w poprzednich okresach przejściowych Egipt był rozbity politycznie. Przy czym jeśli w Drugim Okresie Przejściowym główną rolę odgrywali Hyksosi, tak w tym okresie inicjatywę polityczną przejęły tzw. dynastie libijskie (XXII i XXIII) i kuszycka (XXV). Żadnej z nich nie udało się jednak opanować całego Egiptu, gdyż obok nich panowali liczni książęta miejscowi.

Na południu wokół ośrodka religijnego w Tebach powstało silne, niezależne państwo pod władzą kapłanów Amona. W 671 p. n. e. Memfis opanowali Asyryjczycy, którzy 8 lat później zajęli również Teby

Późne Państwo (664 – 332 roku p.n.e.)

Początek tzw. Epoki Późnej wyznacza objęcie władzy przez Psametycha I, którego panowanie zapoczątkowało zjednoczenie Egiptu, aż do podboju perskiego w 525 roku p. n. e. Faraonowie próbowali opanować Bliski Wschód, w czym przeszkodzili im Babilończycy. Powodzeniem za to zakończyła się wyprawa na Cypr.

W VI wieku p. n. e. Egipt sprzymierzył się z Babilonią, Lidią i Spartą przeciwko potędze Persji. Jednak Achemenidzi dysponując silną armią zajęli i Lidię, i Babilonię, a w roku 525 p. n. e. sam Egipt. W 404 roku p. n. e. lokalnym władcom udało się wypędzić perskiego najeźdźcę, ale nie na długo. W 343 p. n. e. Persowie ponownie podbili Egipt. Jedenaście lat później macedoński wódz Aleksander Wielki bez walki wkroczył do kraju nad Nilem otwierając jego nowy okres – tzw. Epokę grecką.

Epoka Grecka (332 – 30 roku p.n.e.)

Trzy wieki pod panowaniem greckiej dynastii zapoczątkował Ptolemeusz. Panowanie greckie, pomimo, iż wywoływało powstania i bunty, generalnie koncentrowało się wokół Egiptu i władcy dbali o jego interesy polityczne w takim samym stopniu, jak faraonowie. Dążyli do powiększenia posiadłości egipskich na Bliskim Wschodzie oraz reprezentowali tendencje ekspansjonistyczne w Nubii.

Szczególnie pierwsi trzej władcy przyczynili się do rozwoju Egiptu. W okresie greckim wznoszono tradycyjne egipskie świątynie, a sferze religijnej był to okres największego rozwoju kultów zwierzęcych.

W II wieku p.n.e. nastąpił okres politycznej i ekonomicznej destabilizacji państwa, a południem kraju wstrząsały rewolty. W następnym wieku słabość władzy centralnej trwała nadal, a nad Egiptem zawisł już wtedy cień potęgi Rzymu. W 30 roku p.n.e. Egipt stał się częścią rzymskiego imperium.

Okres rzymski (30 roku p.n.e. – 395 roku n.e.)

Po śmierci Kleopatry VII, Oktawian August przyłączył Egipt do imperium rzymskiego. Odbyło się to bez większych oporów. Egipt rządzony był przez bezpośredniego przedstawiciela cesarza, namiestnika w randze prefekta.

Kraj zachował podział na nomy, ale rola nomarchów została znacznie ograniczona na rzecz powoływanych przez prefekta strategów. Status Egiptu niewątpliwie wyróżniał się spośród innych prowincji cesarskich. Egipt pełnił ogromnie ważną rolę ekonomiczną z uwagi na dostawy zboża przekazywane

Z czasem zaczęły się pojawiać poważne problemy wynikające z nadmiernego obciążenia podatkami i chociaż niektórzy cesarze) darzyli Egipt szczególną przychylnością, to jednak nie wpływało to na poprawę sytuacji miejscowej ludności – zarówno Greków, jak i Egipcjan.

Egipt zasłynął, jako ośrodek różnych kultów, które zaczęły się szeroko rozprzestrzeniać w imperium, zwłaszcza w samym Rzymie, gdzie wzbudzały niezadowolenie niektórych władców, powodując nawet posunięcia prawne w celu zlikwidowania kultów egipskich. Religia egipska z czasów faraonów była wciąż żywa, chociaż była na wskroś przesycona wpływami panteonu greckiego. Kres cywilizacji starożytnego Egiptu położył nie Rzym, ale chrześcijaństwo, które w zasadniczy sposób przeobraziło kulturę Egiptu.

Umowną i symboliczną datą końca zakończenia epoki starożytnego Egiptu jest rok 395, a więc data podziału państwa rzymskiego przez Teodozjusza na dwie części.

Twoja wyszukiwarka
Inny tekst o historii starożytnego Egiptu

Źródła:

„Prehistoria i pierwsze cywilizacje” , John M. Roberts, Ilustrowana Historia Świata tom I, wyd. Świat Książki, Warszawa 1999
Francois Daumas, "Od Namera do Klaopatry", Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973

  2014-10-05



Zobacz także:
Starożytna Grecja
Ancient Greece/
Starożytny Rzym
Ancient Rome
Na luzie
I co ty na to?

Portal młodych kobiet
Dobierz zestaw

 


  • Strona główna
  • Kleopatra
  • Sfinks
  • Grobowiec Tuta
  • Świątynie egipskie
  • Piramidy
  • Faraonowie
  • Historia Egiptu
  • Kult faraona
  • Bogowie i boginie
  • Literatura

    A może potrzebujesz materiały do wypracowania z historii? Zobacz:
    Starożytna Grecja
    Ancient Greece/
    Starożytny Rzym
    Ancient Rome
    Historia na Sciagawa.pl
    Na luzie
    I co ty na to?

    Portal młodych kobiet
    Dobierz zestaw

  •